Свое мнение по этому вопросу высказывают председатель совета по малому бизнесу и торговле при ОО "Белорусский союз предпринимателей" Екатерина Чижик и экономист Александр Потупа.

Мы сёння паразважаем наконт будучыні беларускага малога бізнэсу. Упісваецца наш малы бізнеэ у мадэль дзяржавы ці не?
У якасці экспертаў выступаюць прадпрымальнік і старшыня савету па малым бізнэсе Кацярына Чыжык і эканаміст Аляксандр Патупа.
 
Аляксандр Патупа: У прыватнага бізнэсу свае (прычым — стагоддзямі адпрацаваныя!) правілы гульні. Але пытанне не столькі ў правілах гульні, колькі ў правілах змянення правіл гульні. Іншымі словамі, дзяржава ў пэўным сэнсе павінна знаходзіцца пад моцным кантролем грамадства і па вызначаных раней правілах мяняць вось гэтыя самыя правілы гульні. Па сутнасці, з самага пачатку пытанне ўпіраецца ў тое, што такое загадна-дэкрэтная сістэма. Магу сказаць, што яна даволі небяспечная, таму што вельмі часта прымаюцца неабгрунтаваныя нарматыўныя акты, і затармазіць гэты працэс бывае вельмі цяжка.

Ёсць такое паняцце, як “рука рынку”. Як з’явіліся дробныя прадпрымальнікі, і якую ролю яны адыгралі першапачаткова? Яны ж па сутнасці закрылі ўсе дзіркі дзяржавы: дэфіцыт прадуктаў, адзення і г.д. Гэта значыць, што яны былі патрэбныя на пэўным этапе? Дзяржава іх выкарыстоўвала, развілася. У прынцыпе, гэта нармальна, калі дзяржава выкарыстоўвае некага, а потым кажа: “Дзякуй! Свабодны”.

Аляксандр Патупа: Вось толькі пра тэрміны… Я б тут не ўжываў слова “дзяржава” ў гэтым выпадку. Яны заткнулі праблемы краіны — тыя праблемы, якія дзяржава вырашыць не магла, прычым хранічна. Увесь савецкі перыяд. І калі вырашылі праблемы краіны і далей збіраюцца вырашаць, гэта заўсёды робіцца не задарма і не проста так. Гэта робіцца ў абмен на пэўную свабоду, і роля дзяржавы — гэта абарона бізнэсу. Тады ён накорміць, напоіць. Калі дзяржава не будзе абараняць свой бізнэс, то народ будзе карміць чужы бізнэс. Усё вельмі проста. На жаль, тэндэнцыі такія ўзнікаюць, і такога правільнага балансу, які мы спрабавалі прасоўваць, пакуль не знойдзена. І вось гэтая гісторыя з “індывідуаламі” (760-ы знакаміты ўказ) — гэта, па сутнасці, адно, але вельмі яркае адлюстраванне гэтая тэндэнцыі.

Але ёсць і іншы бок. Дзяржава кажа: “Вы дзіркі закрылі, сваю ролю адыгралі, зараз краіна ўжо іншая. Мы прайшлі пэўны этап, і прадпрымальнікі павінны таксма рухацца далей, развівацца. Адбылося першапачатковае назапашванне капіталу”. Дарэчы, ці адбылося яно?

Кацярына Чыжык: У нас няма праграмы развіцця. Дзяржава пакуль не прадастаўляе нам ясна прапісаную праграму. Іх тэрміны: “Вы нам больш не патрэбныя менавіта вось у такім статусе. Мы вас бачым па-іншаму”. Адзін з чыноўнікаў сказаў: “Калі чалавек хварэе 20 гадоў, то гэта ўжо дыягназ”. На што я яму адказала: “Дык што тады, дабіць гэтага чалавека?” Што з ім зрабіць? Быў час, 90-я гады, калі мы акрамя чатырох метраў асфальта ў дзяржавы нічога не папрасілі. А зараз у мяне ў гандлёвым цэнтры “Паркінг” і “Еўропа” дзве крамы. Я індывідуальны прадпрымальнік, і больш таго скажу так: у мяне ў свой час (два гады таму) было шэсць гандлёвых кропак. Пасля таго як пачалі пагаршацца ўмовы (вельмі рэзка знізілася пакупніцкая здольнасць і тэндэнцыі на пагаршэнне ўмоў дробнага бізнэсу), у мяне стала дзве кропкі і зараз працую на дзвюх. Ідзе не працэс развіцця, а працэс зарабляння грошай толькі для забеспячэнне ўласных патрэб.

Дзяржава кажа: «З 90-х гадоў бізнэс ІПэшнікаў перарос ад “Дынама” да “Паркінга” — і спыніўся. І вось гэта вось верх”. У краіне 213 тысяч ІПэшнікаў (і іх колькасць пастаянна расце) і 52 тысячы юрыдычных асобаў. І растуць, калі паглядзець дынаміку, ІП хутчэй. Атрымліваецца дзіўная прапорцыя.

Аляксандр Патупа: Гэта ўсё дастаткова старая гісторыя. У значнай ступені гэта вынікі няправільнай палітыкі ў адносінах да бізнэсу ў цэлым і малога бізнэсу, якая вядзецца ўжо з сярэдзіны 90-х. І за 10 гадоў у гэтай сферы вельмі моцна быў “запрэсаваны” малы карпаратыўны бізнэс. За 10 гадоў там была накручана такая колькасць адміністратыўных бар’ераў, краіна патрапіла проста ў еўрапейскія, сусветныя рэйтынгі па колькасці затрат часу, грошай і ўсяго астатняга. Жах! Відавочна, што людзі ішлі туды, дзе яшчэ не паспелі нагадзіць, дзе дзяржава яшчэ не сунула сваю “моцную руку”. Усё ж такі трэба быць вельмі асцярожным, каб не ўпасці ў чыста сацыялістычныя маменты. Вось дзяржава павінна, вось яна рукой паказвае ў нейкі бок і кажа, што вы выраслі з кароткіх штонікаў. Дзяржава не можа такім вось дырэктыўным чынам вучыць людзей, як ім жыць. Ёсць людзі, цалкам ураўнаважаныя, навучаныя ў нармальным, спакойным малым бізнэсе. Гэта іх жыццё, гэта іх праца, гэта іх задавальняе. Яны не хочуць станавіцца “Майкрасофт”. Можа, яны і не могуць, можа, і здольнасці, жадання не хапае. У іх ёсць пэўны стыль жыцця. А ў нас яшчэ бальшавіцкая спадчына — усім паказаць, як жыць, па сваіх кутках расставіць і лепей яшчэ — кайданкамі прыкуць.

Гэта лічыцца аптымальнай з пункту погляду дзяржавы мадэль.

Аляксандр Патупа: Хто б паказаў хоць адну аналітычную запіску.

У эканоміцы ёсць суадносіны юрыдычных асобаў і індывідуальных прадпрамальнікаў. Ці такога няма?

Аляксандр Патупа: Існуюць аналагічныя формы рэгістрацыі. Гэта Нямеччына: эквівалент нашаму ІП — гэта дзве траціны іх малога бізнэсу. Прычым іх насамрэч больш. Справа ў тым, што там азначаную рэгістрацыю праходзяць людзі з абаротам ад 17,5 тысяч і больш. У ЗША, дзе малы бізнэс дае 50% ВУП, 99% складаюць аб’екты малога бізнэсу. І іх вельмі моцна абараняе ўрад, і існуе спецыальны дэпартамент, які стаіць на варце з вялізарнымі зубамі. І з іх 82% — гэта эквівалент нашага ІП.

А чаму не ЧУПа?

Аляксандр Патупа: Зараз растлумачу. У нас нават існавала легенда, якой і прэзідэнта навучылі: калі індывідуальны — то сам. Гэта абсалютная лухта! Гэта семантычныя гульні. Індывідуальны — гэта ад слова “індывід”, па-латыні individuum — непадзельны. Гэта проста бізнэс, які належыць адной асобе. Больш нічога за гэтым не стаіць — ніякага ўказання на колькасць работнікаў. Больш за тое, нідзе ў свеце няма абмежаванняў. Наабварот, ты вельмі паважаны чававек, калі бярэш наёмных работнікаў. Ты дапамагаеш грамадству, вось гэта і ёсць рэальная дапамога грамадству. Існуе так званая льготная шкала: калі ты маеш абарот да такой лічбы і колькасць наёмных да такой лічбы, то табе — ільготны рэжым. Калі ты індывідуал і валодаеш капманіяй “Лотхет”, то гэта твае праблемы, толькі плаціць будзеш па адрознай праграме. Вось і ўсё!

У чым насамрэч праблема — я вам скажу: індывідуал, калі ён як фізічная асоба выступае, ён рэгіструецца на поўную адказнасць. Ён не проста асоба, а ўся ягоная маёмасць уваходзіць у паняцце гэтай асобы. І калі раптам з ім нешта не так, то ён адкажа абсалютна ўсёй сваёй маёмасцю. Калі хочаце зразумець вынікі, то ўзгадайце справу Аўтуховіча. Вось той выпадак, калі ІП наляцеў літаральна на аддзелы. Таму калі людзі развіваюць бізнэс і ён становіцца буйнейшым, яны пачынаюць хітраваць і ўтвараць юрыдычную асобу, але якая адказвае толькі тым унёскам, на які ён падпісаўся. Вось гэта ва ўсім свеце называецца “ліміты”.

Гэта яму дазваляе вельмі істотна знізіць рызыку і прыцягнуць партнёрскі капітал і развіць мэнэджмэнт. Зразумейце, калі ў маленькім бізнэсе прадпрымальнік усім кіруе, то не асабліва ён будзе мэнэджэру давяраць. І ў эканоміцы мэнэджмэнт развіваўся менавіта за кошт такіх прадпрыемстваў. Таму можна сказаць, што ў нас зніжаная падаткавая нагрузка (напрыклад, на ІПаў) — гэта плата за значна павышаную рызыку. Юрыдычна гэтыя асобы працуюць па абмежаванай адказнасці, а яны — не. Гэта таксама плата. Можна абмяркоўваць, ці высокая яна, ці нізкая. Гэта іншае пытанне. Але гэта — канкрэтная плата.

Хацелася б пачуць думку пра тое, што найперш вам сёння баліць. Якіх зменаў вам бы хацелася дамагчыся адносна становішча, якое мы маем?

Кацярына Чыжык: “Хоць гаршком называй, адно ў печ не стаўляй”. Якая розніца, хто мы будзем? Дайце нам нармальныя ўмовы менавіта для малога бізнэсу. Я вось нядаўна чытала праект аднаго дакумента, і там сказана, што трэба паставіць у роўныя ўмовы юрыдычных асобаў і прадстаўнікоў малога бізнэсу. А як гэта ўвогуле магчыма? Як нас можна паставіць у роўныя ўмову з трактарным заводам, ці з нейкім малочным камбінатам, ці з нейкай абутковай фабрыкай? Трэба ўвогуле пакінуць у спакоі ІП. Няхай яны займаюцца тым, чым яны сёння займаюцца. Але адначасова трэба палепшыць умовы для юрыдычных асобаў: для тых, у каго ёсць жаданне перайсці ў ЧУП, і нават для тых, хто ўжо займаецца нейкай вытворчай дзейнасцю, гандлем. Менавіта для іх трэба паляпшаць умовы. Не трэба пагаршаць сітуацыю для маленькіх, а трэба паляпшаць для буйных — дзеля таго, каб стварыць умовы для развіцця бізнэсу ў нашай краіне.

Юрыдычныя асобы часцяком скоса паглядаюць на прадпрімальнікаў, лічачы, што тыя маюць прывілеі. Можна стварыць такую сітуацыю, калі клімат для адной катэгорыі прадпрымальнікаў спрыяльны, а для іншай — не. Ці можа гэта існаваць які-небудзь працяглы час, ці ўсё ж такі гэта абсалютная ілюзія?

Аляксандр Патупа: Ліхаманкавыя, часам істэрычныя спробы ўрада хуценька стварыць нейкія акты пра ЧУПы, каб людзей туды заткнуць. Гэта была тыповая гонка на вазах, пастаўленых наперадзе кабылы. Трэба было спачатку зрабіць працу па карпаратыўным сектары, а потым ужо вырашаць, што рабіць далей. Не была дадзеная каманда напісаць нармальнае аналітычнае абгрунтаванне. Калі б было абгрунтаванне, чаму ІП такія ворагі грамадства і дзяржавы, што ад іх так трэмінова трэба пазбаўляцца, было б зразумела, што рабіць далей. Вам не падабаюцца падаткі — давайце разглядаць падаткі. Вам не падабаецца, што на мытні адбываецца — давайце разглядаць мытныя правілы. Пры чым тут наёмныя работнікі? А так атрымалася, што дзяржава ўсё часцей у сваю нетрадыцыйную сацыяльную арыентацыю ўпадае. Не зразумела, супраць каго гэта зроблена.

Кацярына Чыжык: Чаму буйныя прадпрыемствы кажуць, што ім ІП перашкаджаюць? Яны патрабуюць, каб ім зрабілі лепшыя ўмовы. Я ўваходжу ў склад Рэспубліканскага савета па развіцці прадпрымальніцтва пры прэзідэнце. У прынцыпе я там адна прадстаўляю інтарэсы малога бізнэсу. Усё ж такі іх пазіцыя такая, што малы бізнэс трэба падтрымліваць. Калі мы на словах зносімся, я не бачу там ярых праціўнікаў. Яны насамрэч лічаць, што трэба паляпшаць для іх умовы. Але, на жаль, у іх гэта вельмі слаба атрымліваецца правіць для себя ўмовы нават па растаможцы.

Але тым не менш у народзе існуе меркаванне, што нас “замовілі”. Я не ведаю, хто пусціў гэтую чутку, але яна ходзіць і ходзіць. Гэта даволі смешная сітуацыя. Я мяркую так, што калі нас сапраўды нехта “замовіў” з прадстаўнікоў буйнога бізнэсу, то яны робяць вельмі вялікую памылку. Нават я, гандлюючы ў сваіх двух магазінчыках, разумею, што свайго спажыўца трэба пладзіць. І мае спажыўцы сёння — гэта тыя, хто працуе на малых рынках. Гэта пэўнага кшталту пірамідка. Я верхавіна гэтай піраміды. Тыя ж мэты мусіць мець любы дырэктар прыватнай нейкай вытворчасці. Ён павінен разумець, што калі ў яго нехта будуе кватэры, то гэта яго спажывец — індывідуальны прадпрымальнік, які канцэнтруе ў сябе грошы. Калі набываюць прадукты ці адзенне, то гэта яго спажывец. Таму калі нават гэта так, то яны робяць памылку.

Была замова ці яе не было — сапраўды на ўзроўні таго, аб чым мы можам здагадвацца, выказваць версіі. Але тое, што ёсць фактам у гэтай сітуацыі, гэта тое, што буйны бізнэс фактычна не ў стане дамагчыся больш спрыяльных умоваў для сябе. Скажыце, калі ласка, што трэба змяніць, каб буйны, сярэдні і малы бізнэсы аб’ядналіся. Гэта быў бы ўжо прынцыпова іншы ўзровень, калі можна было б калі і не дыктаваць дзяржаве, то размаўляць прынамсі на роўных.

Кацярына Чыжык: Я лічу, што трэба змяніць свядомасць прадстаўнікоў буйнога бізнэсу, таму, як у іх насамрэч сканцэнтраваныя сродкі, і аб’яднацца. Яны павінны гадаваць свайго спажыўца.

Але яны вашыя канкурэнты, і вы іх канкурэнты…

Кацярына Чыжык: Мы ніколі не будзем іх канкурэнтамі! Гандлёвае прадпрыемства мае 150 наёмных працоўных асоб, а ў мяне працуюць дзве мае сястры. Які я канкурэнт?

Дзвесці трынаццаць тысяч ІПэшнікаў — вось канкурэнт.

Кацярына Чыжык: Не, адзін на адзін. Які я канкурэнт з двума гандлёвымі прадпрыемствамі?! Толькі слабак можа сказаць, што мяне душыць маленькі. Чаму “Мілавіца” не баіцца ніякай канкурэнцыі? Чаму яна не выступае супраць і не кажа, што мне перашкаджае кітайская, італьянская ці французская бялізна, якую імпартуюць? Таму, што ў іх добра працуе маркетынгавая служба. У нас ёсць прадпрыемствы, якія можна ўзяць у прыклад. Кажуць, што лёгкая прамысловасць на каленях. А што такое лёгкая прамысловасць? Гэта тыя ж прадстаўнікі бізнэсу. Дык вось кажуць: “Наша лёгкая прамысловсць на каленях”. А мы што, не вашае?

Аляксандр Патупа: Я адкрыта называў гэтую гісторыю проста найбуйнейшая лабісцкай карупцыйнай аперацыяй. Безумоўна, гэта дзеянні буйных гандлёвых сістэм і іх “страхі”. Нам неаднаразова тлумачылі, што бізнэсоўцы скардзяцца, ходзяць па высокіх кабінетах — ажно да прэм’ера. Сідорскі не пасаромеўся пра гэта казаць. Мяне заўсёды цікавіла, як называюцца бізнэсоўцы, якія ходяць па кабінетах. І ўвогуле, як назваць такія адносіны словам зразумелым. Чаму яны не дзейнічаюць праз тыя ж грамадскія арганізацыі? Калі чыноўнікі адкрытым тэкстам кажуць, што да нас прыходзяць і плачуцца, то мне цікава, якія там застаюцца слёзы ў канвертах. Гэта не абавязкова так груба адбываецца. Ёсць маса іншых “радасцяў”, пачынаючы ад саўны…

Іншая праблема — як з гэтым змагацца. Вы кажаце, што трэба аб’ядноўвацца. Але гэта вельмі цяжка. Мы ж спрабуем прапанаваць тыя правілы гульні, якія будуць аптымальна спрыяльнымі для развіцця любога бізнэсу і дзейнічаць будуць “па-беламу”. Гэта абсалютна не значыць, што шэраг бізнэсоўцаў жадаюць дзейнічаць толькі “па-беламу”. Асабліва гэта датычыць буйнога бізнэсу. Але на гэтую сцяжынку ўвогуле цяжка ступаць, калі няма пэўных сувязяў ды кантактаў, таму што — кароткая дарожка на Валадарку. Гэта вядома. Праблема тут ёсць. Гэта сапраўды праблема змянення мыслення, але гэта дастаткова доўгі працэс. Зараз задача палягае ў тым, каб максімальна падштурхнуць дзяржаву да самаабмежаванняў у плане змены правілаў гульні. Яны, па-першае, павінны вельмі добра быць абгрунтаваныя.

У нас існуюць два моцныя інстытуты — пры Міністэрстве эканомікі і пры Акадэміі наук, тузін кафедраў. Чым яны занятыя, калі я бачу, што 80-90% нарматыўных актаў увогуле нічым не абгрунтаваныя? Такое адчуванне, што нейкая кухонная размова адбылася, некаму нешта здалося і — наперад, хлопцы. Літаральна так! Я зараз магу пра гэта адкрытым тэкстам казаць. Гэта няправільна. Абгрунтавана павінна быць. Безумоўна, трэба ўзгадняць, бо мы ў нейкім сэнсе падстаўляем экспертнае плячо.

Справа не ў тым, што мы гатовыя крытыкаваць любое дзеянне дзяржавы, а проста нармальна праходзіць экспертызу ў тых жа грамадскіх аб’яднаннях. Тады будзе значна больш адказныя адносіны да нарматыўных актаў, а не вось гэтая махноўшчына. У выніку атрымліваецца, што нашае заканадаўства — гэта нейкі турбулентная плынь, дзе ідуць сотні загадаў, дэкрэтаў, пастаноў і г.д. Так таксама нельга. З-за непрадказальнасці ў нас такая праблема з замежнымі інвестыцыямі. Не сакрэт, што прамых замежных інвестыцый вельмі мала. Людзі баяцца такіх зменаў сітуацый. Насамрэч мы кранаем пытанні самага буйнога бізнэсу. Трэба мяняць сам клімат. А гэта аснова нашай эканамічнай мадэлі. Эканамічную мадэль, безумоўна, трэба мяняць, адаптаваць да рынку, рабіць яе больш сумленнай і празрыстай і ўводзіць больш стабільныя правілы гульні.

Замежная мадэль малога бізнэсу падыходзіць нам?

Аляксандр Патупа: Мы акурат спрабавалі прасунуць ва ўрад мадэль, якая адпавядае еўрапейскаму стандарту. Зараз у Еўрасаюзе існуе стандарт па мікрапрадпрымствах, малых, сярэдніх. Безумоўна, нам да гэтага трэба было прыстасоўвацца. Гэта першы сапраўдны крок да Еўропы.

Калі рухацца да еўрастандарту — гэта значыць, зноў жа адыходзіць ад Іпэшнікаў…

Аляксандр Патупа: ІП — гэта проста форма ўладання бізнэсам. Іншае пытанне — гэта памеры бізнэсу. Памеры мы павінны класіфікаваць як у Еўропе. Гэта нейкія ўсё бальшавіцкія паняцці, як “гэты кулак” са сваімі наёмнымі працаўнікамі. Бо, у прынцыпе, аперацыя 760-га ўказа прайшла ў вельмі моцным стылі раскулачвання. Першапачаткова па гісторыі што было? Была барацьба з батрацтвам. А чым было ў вёсцы карміцца? Гэтыя галадаючыя аднойчы ўзялі вілы і пабудавалі савецкую гаспадарку, ад якой мы па сённяшні момант не можам сыйсці.

Калі праводзіць аналогію, то з батракамі мы разабраліся. Зараз справа павінна дайсці да кулакоў, так?

Аляксандр Патупа: Да кулакоў справа ўжо дайшла. У іх гэта апошні год жыцця. Па сутнасці, тыя ўмовы, у якіх яны існавалі, да канца гэтага года дзейнічаюць, а з новага года вельмі малаверагодна, што такое будзе.

Што будзе ў будучыні, калі нічога не зменіцца? Ці ў любым выпадку рынак зробіць сваю справу, і ўсё будзе мяняцца і падладкоўвацца пад дзяржаву?

Аляксандр Патупа: Безумоўна, пры жосткай палітыцы дзяржава будзе проста фармаваць сітуацыю на рынке. Значна зменіцца карціна па структуры бізнэсу. Хто здолее, паспрабуе сыйсці ў прадпрыемствы, але частка гэтых прадпрыемстваў збанкрутуе. Вось чаму людзі супраціўляліся ЧУПам? Большасць супраціўлялася таму, што брала аркуш паперы і падлічвала, што па сваім абароце яны ніколі не здолеюць працаваць у рэжыме юрыдычнай асобы. Яны проста загінуць.

А ЧУПы могуць аб’ядноўвацца дзеля таго, каб выжываць?

Аляксандр Патупа: Калі б паспелі да гэтага часу прычасаць адміністратыўныя бар’еры ў галіне ТАА, ЧУП і г.д., то, магчыма, нават з задавальненнем рабілі б ТАА. Я з самага пачатку здзіўляўся, чаму толькі ЧУПу даюць ільготы. Няхай аб’ядноўваюцца — і ўсё. А не так тут усё проста!

У нас войска — восемдзесят тысяч, міліцыя — сто з капейкамі тысяч. Атрымліваецца, што дзвесце трынаццаць індывідуальных прадпрымальнікаў — гэта больш за войска і міліцыю, разам узятых.

Аляксандр Патупа: Гэта сведчанне таго, што ў нас па адным сілавіку на аднаго прадпрымальніка. Вось вазьміце буйную жывёлу і рой пчол. Хто з іх мацнейшы? Не зразумела.

Кацярына Чыжык: Але ёсць і трусікі, якіх ядуць тыгры. Дык вось не хацелася б быць трусікам.

Аляксандр Патупа: Ведаеце, у некаторых месцах яны так памножыліся…

Источник: http://www.euroradio.fm/by

(1) Оставить комментарий/Обсудить на форуме